Rubella khi mang thai có thể gây sảy thai, thai chết lưu và hội chứng rubella bẩm sinh. Cùng Phòng khám đa khoa Pasteur tìm hiểu triệu chứng, đường lây, nguy cơ với thai nhi và cách phòng ngừa.

Mục lục

1. Rubella là gì?

Rubella là bệnh truyền nhiễm do virus rubella gây ra, thường lây truyền qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc thông qua tiếp xúc gần. Bệnh còn được gọi là sởi Đức hoặc sởi 3 ngày, nhưng rubella là một bệnh hoàn toàn khác với bệnh sởi do virus sởi gây ra.

Ở trẻ em và người trưởng thành khỏe mạnh, rubella thường diễn biến nhẹ, thậm chí một số người nhiễm virus nhưng không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, rubella đặc biệt đáng lưu ý ở phụ nữ mang thai vì virus có thể truyền từ mẹ sang thai nhi và gây hội chứng rubella bẩm sinh (Congenital Rubella Syndrome – CRS).

Rubella trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, thai chết lưu hoặc các dị tật bẩm sinh nghiêm trọng, đặc biệt khi người mẹ nhiễm bệnh trong giai đoạn đầu của thai kỳ. WHO cho biết nguy cơ truyền virus sang thai nhi đặc biệt cao khi mẹ mắc rubella sớm trong thai kỳ.

2. Triệu chứng bệnh rubella là gì?

Triệu chứng rubella thường xuất hiện khoảng 12–23 ngày sau khi nhiễm virus, trung bình khoảng 2–3 tuần. Tuy nhiên, không phải tất cả người nhiễm rubella đều có triệu chứng; CDC ghi nhận khoảng 25–50% trường hợp nhiễm rubella có thể không biểu hiện triệu chứng hoặc không phát ban.

Khi có triệu chứng, người bệnh có thể gặp:

Sốt nhẹ.
Đau đầu, mệt mỏi, cảm giác khó chịu trong người.
Đau họng.
Viêm kết mạc.
Nổi hạch, đặc biệt là hạch sau tai và vùng sau gáy/cổ.
Phát ban màu hồng hoặc đỏ, thường bắt đầu ở mặt rồi lan xuống cổ, thân mình và các chi.
Đau khớp hoặc viêm khớp, triệu chứng này thường gặp hơn ở phụ nữ trưởng thành.

Phát ban rubella thường kéo dài khoảng 1–5 ngày. Đau khớp có thể kéo dài lâu hơn, đặc biệt ở phụ nữ trưởng thành.

Điều đáng lưu ý là không thể chỉ dựa vào triệu chứng để xác định chắc chắn một người có mắc rubella hay không, bởi biểu hiện của bệnh có thể khá giống với nhiều bệnh nhiễm virus gây phát ban khác. Khi nghi ngờ rubella, đặc biệt ở phụ nữ mang thai, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp để xác định tình trạng nhiễm hoặc miễn dịch.

Rubella khi mang thai có nguy hiểm không

3. Rubella lây lan như thế nào?

Rubella chủ yếu lây từ người sang người thông qua các giọt bắn từ đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi. Người bệnh có thể truyền virus cho người khác từ khoảng 7 ngày trước khi phát ban đến 7 ngày sau khi phát ban, vì vậy việc chỉ tránh tiếp xúc với người đã xuất hiện ban chưa chắc đã loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm.

Một vấn đề khác là người nhiễm rubella có thể không có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng lây truyền virus. Đây cũng là một trong những lý do việc tiêm chủng đầy đủ trước khi mang thai đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa rubella.

4. Rubella khi mang thai có nguy hiểm không?

Có. Rubella khi mang thai, đặc biệt là trong những tuần đầu, có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với thai nhi. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào thời điểm người mẹ nhiễm virus trong thai kỳ; nguy cơ tổn thương thai nhi cao nhất khi nhiễm rubella trong 3 tháng đầu.

Virus rubella có thể truyền từ mẹ sang thai nhi qua nhau thai. Nếu thai nhi bị nhiễm, trẻ có thể mắc hội chứng rubella bẩm sinh (CRS) với nhiều biểu hiện khác nhau.

5. Hội chứng rubella bẩm sinh có thể gây ra những gì?

Hội chứng rubella bẩm sinh có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan của trẻ, trong đó thường được nhắc đến các tổn thương như:

Khiếm thính hoặc điếc.
Đục thủy tinh thể và các vấn đề về mắt.
Dị tật tim bẩm sinh.
Rối loạn phát triển hoặc khuyết tật trí tuệ.
Một số trường hợp có thể gặp tổn thương gan, lách, hệ thần kinh hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

Ngoài các dị tật bẩm sinh, nhiễm rubella trong thai kỳ còn có thể làm tăng nguy cơ sảy thai và thai chết lưu. Nguy cơ nghiêm trọng nhất được ghi nhận khi nhiễm bệnh ở giai đoạn rất sớm của thai kỳ, đặc biệt trong 12 tuần đầu.

Vì vậy, mức độ triệu chứng của người mẹ không phản ánh mức độ ảnh hưởng đến thai nhi. Một người mẹ có thể chỉ có biểu hiện nhẹ hoặc thậm chí không có triệu chứng nhưng thai nhi vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu mẹ thực sự nhiễm rubella.

6. Mẹ bầu nghi ngờ mắc rubella cần làm gì?

Nếu đang mang thai và bạn tiếp xúc gần với người mắc rubella, xuất hiện phát ban, sốt hoặc có những triệu chứng nghi ngờ, không nên tự chẩn đoán tại nhà.

Bạn nên liên hệ với bác sĩ/sản khoa càng sớm càng tốt và thông báo trước khi đến cơ sở y tế nếu đang nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm, để cơ sở y tế có thể bố trí thăm khám phù hợp và hạn chế nguy cơ lây bệnh cho những người khác.

Bác sĩ có thể khai thác tiền sử tiếp xúc, tình trạng tiêm chủng và chỉ định xét nghiệm máu khi cần thiết. Trong đánh giá miễn dịch rubella, Rubella IgG có thể được sử dụng để xác định tình trạng miễn dịch; xét nghiệm Rubella IgM chủ yếu được sử dụng khi nghi ngờ nhiễm rubella gần đây và không nên sử dụng như một xét nghiệm sàng lọc thường quy cho tất cả phụ nữ mang thai không có triệu chứng.

Nếu đã xác định hoặc nghi ngờ nhiễm rubella trong thai kỳ, mẹ cần được bác sĩ sản khoa theo dõi và tư vấn dựa trên tuổi thai, tình trạng nhiễm và các kết quả xét nghiệm liên quan. Không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc tự quyết định bất kỳ phương pháp can thiệp nào.

7. Rubella có điều trị được không?

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu giúp loại bỏ virus rubella. Phần lớn người mắc rubella sẽ hồi phục với chăm sóc hỗ trợ như nghỉ ngơi, uống đủ nước và điều trị triệu chứng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Đối với phụ nữ mang thai, vấn đề quan trọng nhất không phải là tự điều trị rubella tại nhà mà là phát hiện sớm, đánh giá nguy cơ đối với thai nhi và được theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa.

RUBELLA KHI MANG THAI CÓ NGUY HIỂM KHÔNG ? Ảnh minh họa

8. Làm thế nào để phòng ngừa rubella khi mang thai?

8.1. Tiêm vắc xin trước khi mang thai

Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng để phòng ngừa rubella. Vắc xin chứa thành phần rubella thường được sử dụng dưới dạng vắc xin phối hợp như MMR (sởi – quai bị – rubella) hoặc một số loại vắc xin phối hợp khác tùy chương trình tiêm chủng và chỉ định.

Do vắc xin rubella là vắc xin virus sống giảm độc lực, MMR không được khuyến cáo tiêm trong thời kỳ mang thai. Phụ nữ đang có kế hoạch mang thai nên kiểm tra tình trạng miễn dịch và trao đổi với bác sĩ để được tư vấn tiêm chủng trước khi mang thai.

8.2. Sau khi tiêm MMR bao lâu thì có thể mang thai?

Theo CDC và WHO, sau khi tiêm vắc xin MMR, phụ nữ nên tránh mang thai trong ít nhất 28 ngày (4 tuần).

Nếu chẳng may được tiêm MMR khi chưa biết mình đang mang thai hoặc có thai trong vòng 28 ngày sau tiêm, không nên hoảng sợ và cũng không phải là lý do để chấm dứt thai kỳ. WHO và CDC đều ghi nhận dữ liệu hiện có không cho thấy vắc xin rubella gây hội chứng rubella bẩm sinh; tuy nhiên, mẹ cần thông báo cho bác sĩ để được tư vấn và theo dõi phù hợp.

8.3. Có thể tiêm MMR sau sinh không?

Phụ nữ chưa có miễn dịch với rubella có thể được tư vấn tiêm vắc xin sau sinh. MMR có thể được sử dụng trong thời kỳ cho con bú, và việc cho con bú không phải là lý do để trì hoãn tiêm chủng.

9. Có cần xét nghiệm Rubella trước khi mang thai không?

Với phụ nữ đang có kế hoạch mang thai nhưng không chắc chắn về tình trạng miễn dịch rubella, có thể trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra kháng thể Rubella IgG. Xét nghiệm này giúp đánh giá người phụ nữ đã có miễn dịch với rubella hay chưa.

Nếu chưa có miễn dịch, bác sĩ có thể tư vấn tiêm vắc xin trước khi mang thai. Việc chủ động kiểm tra và tiêm chủng trước thai kỳ giúp giảm nguy cơ người mẹ mắc rubella trong giai đoạn thai nhi dễ bị tổn thương nhất.

10. Câu hỏi thường gặp về rubella khi mang thai

Rubella có phải bệnh sởi không?

Không. Mặc dù rubella còn được gọi là “sởi Đức” hoặc “sởi 3 ngày”, rubella và bệnh sởi là hai bệnh truyền nhiễm khác nhau, do hai loại virus khác nhau gây ra.

Rubella khi mang thai có phải lúc nào cũng gây dị tật cho thai nhi không?

Không phải mọi trường hợp nhiễm rubella trong thai kỳ đều dẫn đến dị tật bẩm sinh. Tuy nhiên, nguy cơ tổn thương thai nhi cao nhất khi mẹ nhiễm virus trong giai đoạn đầu thai kỳ, vì vậy nếu mẹ nghi ngờ tiếp xúc hoặc mắc rubella cần được bác sĩ đánh giá càng sớm càng tốt.

Đang mang thai có được tiêm vắc xin rubella không?

Thông thường không tiêm MMR trong thai kỳ vì đây là vắc xin virus sống giảm độc lực. Nếu chưa có miễn dịch, bác sĩ có thể tư vấn tiêm sau khi sinh.

Đang cho con bú có được tiêm MMR không?

Có. Việc cho con bú không phải là chống chỉ định của vắc xin MMR.

11. Khi nào mẹ bầu cần liên hệ bác sĩ?

Mẹ bầu nên chủ động liên hệ với bác sĩ nếu:

Đã tiếp xúc gần với người được xác định hoặc nghi ngờ mắc rubella.
Xuất hiện phát ban kèm sốt, nổi hạch, đau khớp hoặc các triệu chứng nghi ngờ rubella.
Không chắc mình đã từng tiêm vắc xin rubella hay chưa.
Không biết mình có miễn dịch với rubella hay không.
Được tiêm MMR nhưng sau đó phát hiện mình đang mang thai.

Đặc biệt, không nên tự mua thuốc hoặc tự xét nghiệm và tự diễn giải kết quả khi đang mang thai. Việc đánh giá rubella trong thai kỳ cần dựa trên tuổi thai, tiền sử tiêm chủng/tiếp xúc, triệu chứng và xét nghiệm phù hợp.

Rubella thường là một bệnh nhiễm virus nhẹ ở trẻ em và người trưởng thành, nhưng rubella khi mang thai lại là vấn đề đặc biệt quan trọng vì có thể gây sảy thai, thai chết lưu và hội chứng rubella bẩm sinh. Nguy cơ nghiêm trọng nhất xảy ra khi người mẹ nhiễm bệnh trong giai đoạn đầu thai kỳ.

Vì vậy, nếu đang có kế hoạch mang thai, chị em nên chủ động kiểm tra tình trạng miễn dịch và trao đổi với bác sĩ về tiêm phòng rubella trước khi mang thai. Nếu đang mang thai và nghi ngờ đã tiếp xúc hoặc mắc rubella, hãy liên hệ với cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Trường hợp cần hỗ trợ tư vấn thăm khám kiểm tra sức khỏe thai kỳ, các mẹ bầu có thể liên hệ Tổng đài 0236 9999 868 để được hỗ trợ nhanh chóng!

Tài liệu tham khảo y khoa

RUBELLA KHI MANG THAI CÓ NGUY HIỂM KHÔNG ? Ảnh minh họa