Thai giới hạn tăng trưởng là tình trạng thai nhi phát triển chậm trong tử cung, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho mẹ và bé. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách theo dõi an toàn.

Mục lục

1. Thai giới hạn tăng trưởng là gì?

Thai giới hạn tăng trưởng (Intrauterine Growth Restriction – IUGR hoặc Fetal Growth Restriction – FGR) là tình trạng thai nhi không đạt được tiềm năng phát triển về kích thước và cân nặng so với tuổi thai. Trên thực hành lâm sàng, thai được xem là nghi ngờ giới hạn tăng trưởng khi cân nặng ước tính dưới bách phân vị thứ 10 theo tuổi thai, tuy nhiên không phải tất cả thai nhỏ đều là bệnh lý; một số trường hợp chỉ là thai nhỏ sinh lý do yếu tố di truyền.

Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa “thai nhỏ phù hợp cơ địa” và “thai giới hạn tăng trưởng bệnh lý” dựa trên đánh giá toàn diện như Doppler mạch máu, lượng nước ối và diễn tiến tăng trưởng theo thời gian.

2. Nguyên nhân gây thai giới hạn tăng trưởng

Bản chất của thai giới hạn tăng trưởng là sự gián đoạn quá trình cung cấp và sử dụng oxy – dinh dưỡng cho thai, có thể xảy ra ở bất kỳ mắt xích nào trong trục mẹ – nhau – thai.

Nguyên nhân thường gặp nhất liên quan đến bất thường chức năng bánh nhau khiến lưu lượng máu nuôi thai giảm. Ngoài ra, các yếu tố từ mẹ như tăng huyết áp, tiền sản giật, bệnh lý tim mạch, thiếu máu, suy dinh dưỡng, hút thuốc lá, sử dụng rượu bia hoặc bệnh tự miễn cũng làm giảm tưới máu tử cung.

Yếu tố từ thai bao gồm bất thường nhiễm sắc thể, dị tật bẩm sinh, nhiễm trùng bào thai hoặc đa thai. Bên cạnh đó, các bất thường dây rốn – bánh nhau như dây rốn bám màng, dây rốn một động mạch cũng làm giảm hiệu quả trao đổi dinh dưỡng, góp phần gây thai giới hạn tăng trưởng.

3. Thai giới hạn tăng trưởng có nguy hiểm không?

Thai giới hạn tăng trưởng là một tình trạng cần theo dõi chặt vì có thể dẫn đến nhiều biến chứng cả trước và sau sinh. Trong thai kỳ, nguy cơ bao gồm suy thai mạn tính, giảm nước ối, sinh non và nặng nhất là thai lưu. Sau sinh, trẻ có thể gặp các vấn đề như cân nặng thấp, suy hô hấp, hạ đường huyết, hạ thân nhiệt, đa hồng cầu hoặc nhiễm trùng sơ sinh. Về lâu dài, nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ sinh ra từ thai kỳ có FGR có nguy cơ cao hơn mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa khi trưởng thành.

4. Chẩn đoán và theo dõi thai giới hạn tăng trưởng

Chẩn đoán thai giới hạn tăng trưởng không chỉ dựa vào một lần siêu âm mà cần theo dõi diễn tiến.

Siêu âm giúp đo các chỉ số sinh trắc như vòng đầu, vòng bụng, chiều dài xương đùi để ước tính cân nặng thai và so sánh theo biểu đồ chuẩn. Ngoài ra, siêu âm Doppler động mạch rốn, động mạch não giữa và động mạch tử cung đóng vai trò quan trọng trong đánh giá tình trạng tuần hoàn thai. Bác sĩ cũng kết hợp theo dõi lượng nước ối, cử động thai và có thể chỉ định monitoring tim thai khi cần.

Việc theo dõi thường xuyên giúp xác định thời điểm can thiệp phù hợp nhằm cân bằng giữa nguy cơ sinh non và nguy cơ thai lưu.

5. Hướng xử trí khi thai giới hạn tăng trưởng

Hiện nay chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu giúp thai “lớn nhanh trở lại”, do đó chiến lược chính là theo dõi sát và quyết định thời điểm chấm dứt thai kỳ hợp lý.

Với trường hợp nhẹ, thai phụ có thể được theo dõi ngoại trú, tái khám định kỳ, theo dõi cử động thai mỗi ngày và duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ. Với trường hợp nặng hoặc có dấu hiệu suy thai, mẹ có thể cần nhập viện để theo dõi liên tục, hỗ trợ trưởng thành phổi cho thai bằng corticosteroid nếu có nguy cơ sinh non, và cân nhắc chấm dứt thai kỳ sớm khi lợi ích vượt trội nguy cơ. Phương pháp sinh (sinh thường hay mổ lấy thai) sẽ phụ thuộc vào tình trạng thai và các yếu tố sản khoa đi kèm.

6. Có thể phòng ngừa thai giới hạn tăng trưởng không?

Không phải tất cả trường hợp thai giới hạn tăng trưởng đều có thể phòng ngừa, tuy nhiên việc kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ sẽ giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc.

Mẹ bầu nên duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, bổ sung đầy đủ vi chất, không hút thuốc lá, không sử dụng rượu bia, kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp hoặc đái tháo đường và khám thai định kỳ đúng lịch.

Đối với nhóm nguy cơ cao tiền sản giật, bác sĩ có thể cân nhắc dự phòng bằng aspirin liều thấp theo khuyến cáo chuyên khoa. Quan trọng nhất vẫn là theo dõi thai kỳ đều đặn để phát hiện sớm bất thường và có hướng xử trí kịp thời.

Hi vọng các thông tin trên đây đã giúp mẹ hiểu rõ hơn về tình trạng thai giới hạn tăng trưởng. Trường hợp cần đặt lịch khám theo dõi thai kỳ hoặc tư vấn dịch vụ, các mẹ có thể liên hệ đến Tổng đài 0236 9999 868 để đội ngũ Phòng khám đa khoa Pasteur hỗ trợ nhanh chóng!

Tài liệu tham khảo