Viêm tai giữa là bệnh lý tai mũi họng thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi. Tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa viêm tai giữa theo khuyến cáo y khoa qua bài viết của Phòng khám đa khoa Pasteur sau đây!

1. Viêm tai giữa là gì?

Viêm tai giữa là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến nhất ở trẻ em, đặc biệt ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh thường xuất hiện sau các đợt viêm đường hô hấp trên như cảm lạnh, viêm họng, viêm VA hoặc viêm mũi họng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm tai giữa có thể ảnh hưởng đến khả năng nghe, sự phát triển ngôn ngữ và làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

Viêm tai giữa (Otitis Media) là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại khoang tai giữa – vùng nằm phía sau màng nhĩ. Trong thể bệnh cấp tính có mủ (Acute Suppurative Otitis Media – ASOM), dịch viêm và mủ tích tụ trong hòm nhĩ gây đau tai, sốt và ảnh hưởng đến khả năng nghe của trẻ.

Đây là bệnh lý đặc biệt phổ biến ở trẻ nhỏ do cấu tạo vòi nhĩ (ống Eustachio) ngắn hơn, nằm ngang hơn và dễ bị tắc nghẽn hơn so với người lớn.

2. Vì sao trẻ dễ bị viêm tai giữa?

Ở trẻ em, vòi nhĩ có cấu trúc ngắn, rộng và nằm ngang, tạo điều kiện thuận lợi để vi khuẩn hoặc virus từ mũi họng di chuyển lên tai giữa.

Khi trẻ bị viêm đường hô hấp trên, niêm mạc vòi nhĩ sưng nề làm cản trở quá trình dẫn lưu dịch từ tai giữa. Dịch ứ đọng lâu ngày sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, gây viêm và hình thành mủ.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc viêm tai giữa gồm:

Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt từ 6 tháng đến 2 tuổi.
Đi nhà trẻ hoặc môi trường đông trẻ.
Thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá.
Dị ứng mũi họng.
Viêm VA, viêm amidan tái phát nhiều lần.
Không được bú mẹ hoặc bú mẹ trong thời gian ngắn.
Tiền sử viêm tai giữa tái diễn.

3. Nguyên nhân gây viêm tai giữa

3.1.Vi khuẩn

Các loại vi khuẩn thường gặp nhất gây viêm tai giữa gồm:

Streptococcus pneumoniae (phế cầu)
Haemophilus influenzae không định type
Moraxella catarrhalis

Đây là những tác nhân hàng đầu gây viêm tai giữa cấp ở trẻ em.

3.2. Virus

Nhiều trường hợp viêm tai giữa xuất hiện sau nhiễm virus đường hô hấp như:

Virus cúm
Virus hợp bào hô hấp (RSV)
Rhinovirus
Adenovirus

Virus có thể gây bệnh trực tiếp hoặc tạo điều kiện để vi khuẩn bội nhiễm.

3.3. Các yếu tố khác

Ngoài vi khuẩn và virus, một số yếu tố khác cũng góp phần làm tăng nguy cơ viêm tai giữa như:

Dị ứng.
Trào ngược dạ dày thực quản.
Dị tật vùng hàm mặt.
Rối loạn chức năng vòi nhĩ.

4. Dấu hiệu viêm tai giữa ở trẻ em

Triệu chứng viêm tai giữa có thể khác nhau tùy theo độ tuổi của trẻ.

4.1. Ở trẻ lớn

Trẻ thường than phiền:

Đau tai, đau tăng về đêm.
Cảm giác ù tai.
Nghe kém tạm thời.
Sốt từ 38,5°C trở lên.
Mệt mỏi, quấy khóc.

4.2. Ở trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh

Do chưa biết mô tả triệu chứng, trẻ có thể biểu hiện bằng:

Quấy khóc nhiều.
Bỏ bú hoặc bú kém.
Thường xuyên kéo hoặc dụi tai.
Khó ngủ.
Sốt.
Tiêu chảy hoặc nôn.

Nếu màng nhĩ bị thủng, trẻ có thể xuất hiện tình trạng chảy mủ tai màu vàng hoặc trắng đục.

5. Các giai đoạn của viêm tai giữa

5.1. Giai đoạn sung huyết

Màng nhĩ đỏ, dày lên, mất phản xạ sáng bình thường và bắt đầu phồng nhẹ.

5.2. Giai đoạn ứ mủ

Dịch viêm tích tụ trong hòm nhĩ làm màng nhĩ căng bóng, lồi rõ và gây đau nhiều.

5.3. Giai đoạn vỡ mủ

Áp lực trong tai giữa tăng cao khiến màng nhĩ thủng, mủ chảy ra ngoài ống tai.

5.4. Giai đoạn hồi phục

Tình trạng viêm giảm dần, mủ khô lại và lỗ thủng màng nhĩ có thể tự liền.

6. Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu:

Đau tai dữ dội.
Sốt cao trên 39°C.
Chảy mủ tai.
Quấy khóc kéo dài.
Nghe kém rõ rệt.
Trẻ dưới 6 tháng tuổi có biểu hiện đau tai hoặc sốt.
Triệu chứng không cải thiện sau 48–72 giờ.

7. Điều trị viêm tai giữa như thế nào?

7.1.Giảm đau và hạ sốt

Việc giảm đau được xem là một trong những mục tiêu điều trị quan trọng nhất.

Bác sĩ có thể chỉ định:

Paracetamol.
Ibuprofen (đối với trẻ đủ điều kiện sử dụng).

Phụ huynh cần dùng thuốc đúng liều theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

7.2. Điều trị kháng sinh

Không phải mọi trường hợp viêm tai giữa đều cần dùng kháng sinh ngay.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), một số trẻ trên 24 tháng tuổi bị viêm tai giữa mức độ nhẹ có thể được theo dõi trong 48–72 giờ trước khi quyết định sử dụng kháng sinh.

Kháng sinh thường được chỉ định khi:

Trẻ dưới 24 tháng tuổi.
Viêm tai giữa hai bên.
Sốt cao hoặc đau tai nhiều.
Có chảy mủ tai.
Có biến chứng hoặc nguy cơ cao.

Việc lựa chọn loại kháng sinh và thời gian điều trị cần tuân theo chỉ định của bác sĩ.

7.3. Điều trị hỗ trợ

Bên cạnh thuốc, cần:

Vệ sinh mũi họng thường xuyên bằng nước muối sinh lý.
Hút mũi đúng cách khi trẻ có nhiều dịch tiết.
Cho trẻ uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý.

8. Biến chứng của viêm tai giữa

Nếu không được điều trị đúng cách, viêm tai giữa có thể gây ra các biến chứng như:

Thủng màng nhĩ kéo dài.
Giảm thính lực.
Viêm tai giữa mạn tính.
Viêm xương chũm.
Liệt dây thần kinh mặt.
Viêm màng não.
Áp xe não (hiếm gặp).

Do đó, phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ có các triệu chứng nghi ngờ viêm tai giữa.

9. Cách phòng ngừa viêm tai giữa ở trẻ em

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, cha mẹ nên:

Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời.
Tiêm chủng đầy đủ, đặc biệt là vắc xin phế cầu, Hib và cúm mùa.
Điều trị triệt để các bệnh lý viêm mũi họng.
Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.
Vệ sinh mũi họng thường xuyên.
Không cho trẻ bú bình khi đang nằm.
Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ.

Viêm tai giữa là bệnh lý rất thường gặp ở trẻ nhỏ nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Khi trẻ có các dấu hiệu như đau tai, sốt, quấy khóc hoặc chảy mủ tai, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm để được bác sĩ đánh giá và điều trị phù hợp, hạn chế tối đa các biến chứng ảnh hưởng đến thính lực và sự phát triển của trẻ.

Trường hợp cần thăm khám hoặc nội soi tai cho trẻ, ba mẹ liên hệ Tổng đài 0236 9999 868 hoặc để lại thông tin tại đây, đội ngũ Phòng khám đa khoa Pasteur sẽ hỗ trợ nhanh chóng!

Tài liệu tham khảo