Bs CKII Nguyễn Hữu Hòa – Chuyên gia Ung bướu, Cố vấn Chuyên môn Phòng khám đa khoa Pasteur tóm tắt ngắn gọn – thẳng thắn – dựa trên y học chứng cứ những điểm cốt lõi mà người dân bắt buộc phải biết khi đối diện với nhân giáp và ung thư tuyến giáp:
1. NHỮNG NGUYÊN TẮC CẦN KHẮC CỐT GHI TÂM
1.1 Sợ ung thư là phản xạ tâm lý – không phải chỉ định y khoa
Rất nhiều can thiệp: Sinh thiết sớm – Mổ sớm – Đốt sớm
Xuất phát từ nỗi sợ của con người, không phải từ sinh học của bệnh.1.2. Y học chuẩn phải điều chỉnh nỗi sợ, không khai thác nó.
1.3. Cảnh giác mọi lời tư vấn hoặc bài viết gây hoang mang, dù đến từ bác sĩ hay mạng xã hội. Sợ hãi không bao giờ là nền tảng của y học tốt.
1.4. Đa số nhân giáp phát triển rất chậm, không cần can thiệp dự phòng.
1.5. Nhân giáp ≠ bệnh: Có nhân giáp không đồng nghĩa có bệnh.
Đó là biến thể giải phẫu – hình ảnh, không phải chẩn đoán lâm sàng
Bệnh là khi gây triệu chứng, biến chứng, hoặc ác tính có ý nghĩa.1.6. Không siêu âm tuyến giáp khi không có triệu chứng, không sờ thấy u cục. Việc lạm dụng siêu âm trong “gói khám sức khỏe” chính là nguồn gốc của lo âu kéo dài.
1.7. Y học không phải cuộc đua công nghệ
Siêu âm xịn hơn – máy đốt mới hơn – robot đẹp hơn ≠ bệnh nhân sống tốt hơn.
Sinh học bệnh quan trọng hơn thiết bị.1.8. Phát hiện sớm” không luôn cứu được nhiều người hơn
Trong K giáp nhú nhỏ:
• Phát hiện sớm → tăng chẩn đoán
• Không làm giảm tử vong
• Tăng mổ – tăng biến chứng – tăng lo âu
Đây là chẩn đoán quá mức – không phải thành tựu.1.9. Siêu âm nhân giáp phải mô tả đủ 5 đặc điểm chuẩn để phân loại theo ACR TI-RADS – nếu không, kết luận là vô giá trị.
1.10. TI-RADS không nói mức độ nặng – nhẹ, mà chỉ nói xác suất ác tính.
1.11. Siêu âm không chỉ nhìn cái nhân, mà còn phải đánh giá hạch cổ, xâm lấn, vị trí nguy hiểm (khí quản, thần kinh hồi thanh quản…).
1.12. Không sinh thiết chỉ vì TI-RADS cao – luôn phải kết hợp kích thước.
1.13. FNA (sinh thiết kim nhỏ) cho 6 nhóm kết quả (Bethesda) – mỗi nhóm có cách xử trí khác nhau.
1.14. Nếu lỡ FNA ra K giáp nhú nhỏ nguy cơ thấp → không chỉ có mổ, theo dõi chủ động là lựa chọn chuẩn mực.
1.15. FNA là tiêu chuẩn vàng để xác định ung thư và loại mô học.
1.16. Ung thư tuyến giáp không phải một loại: Gộp chung “ung thư tuyến giáp” là sai về bản chất:
• Nhú nguy cơ thấp → bệnh mạn tính hầu hết xem như “lành tính” về sinh học
• Thể tủy, kém biệt hóa, không biệt hóa → bệnh hoàn toàn khác
Điều trị giống nhau = sai từ gốc.
2. ĐIỀU TRỊ – ĐỪNG NHẦM LẪN
2.1. Bệnh nhân cần hỏi 5 câu trước khi quyết định can thiệp
1) Nguy cơ ác tính thực sự là bao nhiêu?
2) Nếu không làm gì thì 5–10 năm nữa sẽ thế nào?
3) Lợi ích tuyệt đối của mổ/đốt là bao nhiêu?
4) Biến chứng ảnh hưởng cuộc sống ra sao?
5) Có lựa chọn ít can thiệp hơn không?
Nếu không trả lời được → chưa nên ký.2.2. Đốt K giáp nhú nhỏ nguy cơ thấp:
• Ưu: thẩm mỹ, ít biến chứng
• Nhược: kiểm soát bệnh kém hơn mổ, không xử lý hạch, không có giải phẫu bệnh
2.3. Theo dõi chủ động K giáp nhú nhỏ nguy cơ thấp:
• Không ghi nhận tử vong
• Nguy cơ tiến triển thấp
• Nếu mổ khi tiến triển → vẫn an toàn
2.4. Theo dõi chủ động không phải “KHÔNG LÀM GÌ”
Theo dõi chủ động =
• Có tiêu chí chọn bệnh nhân
• Có lịch theo dõi
• Có ngưỡng can thiệp rõ ràng
Không phải buông bỏ, mà là kiểm soát có chiến lược.2.5. Lịch theo dõi chủ động chuẩn: 6–12 tháng trong 2 năm đầu, sau đó 1–2 năm/lần.
2.6. Không phải ai cũng phù hợp theo dõi chủ động
Không phù hợp nếu:
• Không tuân thủ
• Lo âu bệnh lý
• Không tiếp cận được y tế chuẩn
• Có yếu tố nguy cơ cao
Theo dõi chủ động là quyền, không phải nghĩa vụ.2.7. Nhân giáp lành = TI-RADS 1–2 hoặc Bethesda II.
2.8. Nhân giáp lành KHÔNG điều trị, trừ khi có chèn ép được chứng minh (nội soi, CT).
2.9. Chỉ can thiệp vì thẩm mỹ khi chính người bệnh thấy cần, không phải vì ai đó dọa.
2.10. Hormone giáp KHÔNG làm tan bướu – bất kể loại nào.
2.11. Theo dõi nhân giáp sớm nhất thường là 1 năm, không nên ngắn hơn.
2.12. Không có thuốc, không có TP chức năng nào tiêu u – tiêu xơ nhân giáp.
3. PHẪU THUẬT – PHẢI BIẾT TRƯỚC KHI QUYẾT
3.1. Bác sĩ giỏi không phải hoặc không chỉ là người mổ nhiều
Bác sĩ giỏi là người:
• Biết khi nào không mổ
• Biết dừng đúng lúc
• Giải thích cho bệnh nhân hiểu và yên tâm
Mổ nhiều vì chỉ định rộng ≠ tay nghề cao.3.2. Hai biến chứng nghiêm trọng nhất của mổ giáp:
• Khàn tiếng (tổn thương thần kinh)
• Hạ can-xi máu (tổn thương cận giáp)
3.3. Ba yêu cầu của phẫu thuật tuyến giáp chuẩn:
• Triệt để
• An toàn (biến chứng tiến về zero)
• Thẩm mỹ
3.4. Cắt thùy hay cắt toàn bộ tuyến giáp phụ thuộc: mô học – kích thước – xâm lấn – hạch – di căn xa.
3.5. Đánh giá trước mổ – trong mổ đều quan trọng, có thể thay đổi chiến lược phẫu thuật.
3.6. Hai loại nạo hạch cổ:
• Trung tâm (nhóm VI)
• Cổ bên (nhóm II–V)
4. SAU MỔ & ĐIỀU TRỊ HORMONE
4.1. Hormone giáp trong K giáp biệt hóa:
• Vừa bổ sung hormone
• Vừa giảm nguy cơ tái phát
4.2. Uống hormone giáp đủ liều sau cắt toàn bộ tuyến giáp:
• Không gây tác dụng phụ
• Thuốc rẻ, dễ dùng, không cần thuốc kèm
4.3. Trong suy cận giáp, vitamin D đơn thuần không giải quyết được vấn đề.
KHI CÓ NHÂN GIÁP MỤC TIÊU CUỐI CÙNG KHÔNG PHẢI “HẾT BƯỚU”:
• Sống lâu
• Sống khỏe
• Không mang nỗi lo y tế cả đời
Cắt được bướu mà để lại khàn tiếng, hạ can-xi, lệ thuộc thuốc, lo âu mạn tính→ thất bại về chất lượng sống.
THÔNG ĐIỆP“Không phải nhân giáp nào cũng cần chữa.
Nhưng nhân giáp nào cũng cần được hiểu đúng.”
Đừng để một cái nhân giáp nhỏ biến thành nỗi lo cả đời chỉ vì hiểu sai. Y học tốt không dựa trên sợ hãi, mà dựa trên bằng chứng, cân nhắc lợi ích – nguy cơ – chi phí. Hiểu đúng → chọn đúng → hành động đúng.Bs CKII Nguyễn Hữu Hòa – Chuyên gia Ung bướu, Cố vấn Chuyên môn Phòng khám đa khoa Pasteur
Bác sĩ Nguyễn Thành Trung
