Bất dung nạp đường lactose là tình trạng cơ thể không sản xuất đủ enzyme lactase để tiêu hóa lactose trong sữa và các sản phẩm từ sữa. Điều này dẫn đến triệu chứng như đầy hơi, tiêu chảy, đau bụng sau khi tiêu thụ thực phẩm chứa lactose. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp kiểm soát tình trạng bất dung nạp đường lactose để cải thiện sức khỏe cho bé yêu.
Lactose là một loại đường disaccharide dưới tác dụng của men lactase ở ruột non phân cắt ra thành glucose và galactose. Lactose là đường chính tự nhiên có trong sữa động vật, không có trong sữa từ thực vật.
Trong sữa mẹ chứa 7,2% lactose cung cấp tới 50% năng lượng trong sữa. Sữa bò chỉ có 4,7% lactose, cung cấp 30% năng lượng trong sữa. Do đó “Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sự phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ”
Vai trò của Lactose đối với cơ thể:
– Cung cấp năng lượng
– Hỗ trợ phát triển thần kinh và miễn dịch
– Hỗ trợ hoạt động hệ tiêu hóa
– Hấp thụ canxi và khoáng chất
2. Bất dung nạp lactose là gì?
Bình thường lactose sẽ được phân cắt và hấp thu hoàn toàn ở ruột non nhờ men lactase. Vì một lý do nào đó mà dẫn đến thiếu men lactase, làm cho lactose không được phân cắt thành glucose và galactose mà đi xuống đại tràng và bị các vi khuẩn ở đó lên men đường lactose và tạo thành acid béo chuỗi ngắn, khí (H2, CO2, CH4). Gây nên tình trạng tiêu chảy, phân chua, có bọt, đau bụng, bụng chướng.. gọi là tình trạng bất dung nạp đường lactose.
*Nguyên nhân thiếu men lactase:
– Bẩm sinh: thiếu men ngay sau sinh, rất hiếm, thường tử vong ngay nếu không có sữa lactose-free.
– Nguyên phát: Do men lactase giảm dần theo thời gian (men nhiều sau sinh, sau đó giảm nhiều khi cai sữa, chỉ còn khoảng 1/10). Thường xuất hiện sau 2-3 tuổi (đặc biệt ở thiếu niên, người lớn).
– Thứ phát: hay gặp ở trẻ nhỏ, xảy ra sau nhiễm trùng đường ruột 5-7 ngày làm cho bề mặt nhung mao ruột bị phá hủy hoặc sau cắt ruột, suy dinh dưỡng nặng… Tình trạng thiếu men này mang tính chất tạm thời, thường khỏi hoàn toàn sau 1-2 tuần.
– Tiến triển: gặp ở trẻ sinh non trước 32 tuần. Hàm lượng và hoạt tính men lactase sẽ trở về bình thường khi chức năng ruột của trẻ trưởng thành.
3. Một số triệu chứng đặc trưng của tình trạng bất dung nạp đường lactose ở trẻ em:
+ Khi bú mẹ hoặc uống sữa trẻ thường quấy khóc, sợ, dễ bị nôn, bụng đầy hơi, chướng
+ Trẻ dễ bị tiêu chảy, phân lỏng có bọt khí hoặc toàn nước chua
+ Vùng da xung quanh hậu môn thường đỏ do bị hăm
+ Trẻ chậm lên cân
4. Test chẩn đoán bất dung nạp đường lactose?
4.1. Test dung nạp lactose
– Uống 2g/kg lactose (max 50g),
– Xuất hiện triệu chứng
Và/ hoặc
– Tăng đường huyết <26 mg/dL đo 3 thời điểm 0 phút, 60 phút, 120 phút
4.2. Test hydro trong hơi thở
– Uống 2g/kg lactose(max 25g)
– Đo Hydro trong hơi thở mỗi 15 phút trong 2-4 giờ
Một số test chẩn đoán tình trạng bất dung nạp đường lactose khác như: Test thử thách: (Lactose challenge test): Triệu chứng xuất hiện sau khi ăn/ uống một lượng lactose đủ lớn; Giảm pH phân; Xét nghiệm gen; Sinh thiết ruột và định lượng lactase hoặc Điều trị thử (chế độ ăn lactose free trong 2 tuần)
5. Các quan điểm sai lầm về bất dung nạp đường lactose
Không thể uống được sữa; kiêng hoàn toàn các loại sữa. Đây là những quan điểm sai lầm về tình trạng bất dung nạp đường lactose. BỞI VÌ:
+ Hầu hết cá thể bất dung nạp lactose có thể dung nạp được 12g lactose (240 ml sữa); >24g: triệu chứng khá rõ; >50g đại đa số có triệu chứng
+ 24g lactose được chia nhỏ trong ngày có thể dung nạp tốt
Do đó ĐIỀU TRỊ CẦN TUÂN THỦ NGUYÊN TẮC:
– Hạn chế/ loại bỏ các sản phẩm chứa lactose:
+ Giảm lượng lactose khi dùng: chia nhỏ sữa để sử dụng suốt cả ngày, kết hợp thêm sản phẩm chất xơ, chất béo để làm chậm thời gian tiêu hóa; sử dụng sản phẩm ít lactose: sữa chua, sữa dê, phomai..
+ Dùng sữa free lactose
Ngoài ra có thể bổ sung thêm men vi sinh, loại bỏ nguyên nhân gây tổn thương ruột như virus, vi khuẩn, kí sinh trùng.., bổ sung vitamin D, calci…
Tóm lại, triệu chứng bệnh ở trẻ nhỏ thường do nguyên nhân thứ phát sau các bệnh lý viêm nhiễm đường ruột, cắt ruột, hoặc tình trạng suy dinh dưỡng nặng. Chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào thăm khám trẻ, ít khi cần đến các xét nghiệm. Do đó, các bố mẹ không nên tự ý cho con ngưng sữa mẹ hoặc kiêng hoàn toàn các loại sữa vì có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ. Trường hợp các mẹ cần được hỗ trợ tư vấn về tình trạng này ở bé, có thể liên hệ Tổng đài 0236 9999 868 hoặc đặt lịch hẹn thăm khám kiểm tra cho bé
BS Lê Thanh Thùy – Phòng khám đa khoa Pasteur
Bác sĩ Nguyễn Thành Trung
